[01 | 00:00:00.150] ประกันภัยไซเบอร์ ทางทะเล ยินดีต้อนรับสู่ตอนที่สองของหลักสูตรความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์และประกันภัยไซเบอร์ค่ะ ตอนแรกเราพูดถึงประกันไซเบอร์ขององค์กรทั่วไป ตอนนี้เราจะออกทะเล ดูว่าเมื่อทรัพย์สินคือเรือ สินค้า และท่าเรือ ความเสี่ยงและประกันเปลี่ยนไปอย่างไร ตอนนี้อ้างอิงมาตรฐานสำคัญของวงการเดินเรือ ได้แก่ มติ IMO ที่ให้นำความเสี่ยงไซเบอร์เข้าระบบจัดการความปลอดภัยตาม ISM Code ข้อกำหนด IACS UR E26 และ E27 สำหรับเรือสร้างใหม่ แนวทาง BIMCO ฉบับที่ห้า ถ้อยคำกรมธรรม์ของตลาดลอนดอน และกฎของหน่วยยามฝั่งสหรัฐฯ ตัวเลขของบริษัทในตอนนี้เป็นตัวเลขสมมติเพื่อการสอน และเนื้อหาไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือการเสนอขายประกัน ถ้อยคำจริงขึ้นกับกรมธรรม์แต่ละฉบับค่ะ ข้อแรก เรือสมัยใหม่คือโรงงานลอยน้ำค่ะ มีทั้งระบบ IT เช่น อีเมลและระบบบริหารกองเรือ และระบบ OT ที่ควบคุมเครื่องจักร การเดินเรือ และการบรรทุก ทั้งหมดทำงานร่วมกันกลางทะเล ข้อสอง เรือต่ออินเทอร์เน็ตผ่านดาวเทียม เมื่อเกิดเหตุ ช่างเทคนิคขึ้นเรือไม่ได้ทันที ข้อสาม เรือหนึ่งลำอยู่ใต้หลายกฎพร้อมกัน ทั้งรัฐเจ้าของธง สมาคมจัดชั้นเรือ และรัฐเจ้าของท่าที่เรือเข้าจอด ความต่างนี้กระทบประกันโดยตรงค่ะ เหตุไซเบอร์บนเรืออาจกลายเป็นอุบัติเหตุทางกายภาพ เช่น ชน เกยตื้น หรือน้ำมันรั่ว ทรัพย์สินมีมูลค่าสูงมาก และประกันทางทะเลแยกเป็นหลายชั้น ทั้งตัวเรือ ความรับผิด P&I สินค้า และภัยสงคราม ที่สำคัญ ตลาดประกันทางทะเลมีข้อยกเว้นไซเบอร์มาตั้งแต่ปี 2003 ซึ่งเก่ากว่าตลาดประกันไซเบอร์ทั่วไปเสียอีก และยังมีความเสี่ยงสะสม เมื่อท่าเรือหรือระบบกลางล่ม เรือหลายลำหยุดพร้อมกัน กรณีศึกษาของตอนนี้คือ อันดามันมารีน บริษัทเดินเรือสมมติค่ะ มีเรือคอนเทนเนอร์แปดลำ และเรือบรรทุกน้ำมันสองลำ วิ่งเส้นทางแหลมฉบัง สิงคโปร์ และโฮจิมินห์ มีสำนักงานกรุงเทพฯ หนึ่งร้อยแปดสิบคน และศูนย์บริหารกองเรือที่ทำงานยี่สิบสี่ชั่วโมง ปี 2025 บริษัทสั่งต่อเรือใหม่สองลำ ซึ่งเข้าข่ายข้อกำหนดไซเบอร์ของ IACS ที่เราจะพูดถึงในช่วงที่สอง ตัวเลขที่ผู้รับประกันจะถาม ได้แก่ รายได้ต่อปีสามพันสองร้อยล้านบาท รายได้ต่อเรือต่อวันราวสี่แสนห้าหมื่นบาท ซึ่งใช้คำนวณความเสียหายเมื่อเรือต้องหยุด และมูลค่าตัวเรือรวมราวเก้าพันล้านบาท เรือทุกลำต่ออินเทอร์เน็ตผ่าน VSAT และดาวเทียมวงโคจรต่ำ ส่วนประกันที่มีอยู่คือ ประกันตัวเรือ P&I และภัยสงคราม คำถามของตอนนี้คือ ถ้าเกิดเหตุไซเบอร์ ประกันชุดนี้จ่ายหรือไม่คะ ตอนนี้แบ่งเป็นเจ็ดช่วงค่ะ ช่วงที่หนึ่ง ภัยไซเบอร์ทางทะเล ระบบบนเรือ ภัยหลัก และบทเรียนจากเหตุจริง ช่วงที่สอง มาตรฐานสำคัญ ทั้ง IMO, IACS, BIMCO และกฎรายประเทศ ช่วงที่สาม ประกันทางทะเลแต่ละชั้นมองไซเบอร์อย่างไร ช่วงที่สี่ ช่องว่างความคุ้มครอง ทั้งเรื่องการรบกวน GNSS ภัยสงคราม และสัญญาเช่าเรือ ช่วงที่ห้า การพิจารณารับประกันและวิธีคิดเบี้ย ช่วงที่หก วันเกิดเหตุกลางทะเล และช่วงสุดท้าย สรุปพร้อมแผนเก้าสิบวัน และใบงานสำหรับเจ้าของเรือค่ะ [05 | 00:03:49.130] ระบบบนเรือที่ต้องรู้จัก ก่อนพูดถึงภัย มารู้จักระบบบนเรือก่อนค่ะ ฝั่ง IT คืออีเมล ระบบบริหารกองเรือ และเอกสารสินค้า ฝั่ง OT คือระบบที่ทำให้เรือเดินได้ ทั้งการเดินเรือ เครื่องจักร และการบรรทุก ระบบเดินเรือหลักคือ ECDIS หรือแผนที่เดินเรืออิเล็กทรอนิกส์ ทำงานคู่กับ GNSS ที่ระบุตำแหน่ง และ AIS ที่แจ้งตำแหน่งเรือให้เรือลำอื่นและฝั่งรู้ ระบบควบคุมเครื่องจักรดูแลเครื่องยนต์ ไฟฟ้า และหางเสือ ระบบบรรทุกและอับเฉาดูแลน้ำหนักและความสมดุลของเรือ และ VDR คือกล่องดำของเรือ ซึ่งจะสำคัญมากตอนเคลม จุดที่ต้องระวังคือตัวเชื่อมค่ะ ทั้งอินเทอร์เน็ตดาวเทียม USB ที่ใช้อัปเดตแผนที่ และการเข้าถึงระยะไกลของผู้ผลิตอุปกรณ์ ตัวเชื่อมเหล่านี้คือทางที่ภัยจากฝั่ง IT ข้ามมาถึงระบบ OT ภัยไซเบอร์ของธุรกิจเดินเรือแบ่งได้สี่กลุ่มค่ะ กลุ่มแรก แรนซัมแวร์ที่สำนักงานและท่าเรือ เมื่อระบบจองระวาง ระบบเอกสาร หรือระบบท่าเทียบเรือหยุด เรือก็ต้องรอเข้าท่า และสินค้าค้างอยู่ที่ท่า กลุ่มที่สอง สัญญาณ GNSS ถูกรบกวนหรือถูกปลอม ทำให้ตำแหน่งบนจอคลาดเคลื่อนจากความจริง ถ้าลูกเรือไม่ทันสังเกต อาจนำไปสู่การชนหรือเกยตื้น ภัยนี้พบมากในพื้นที่ที่มีความขัดแย้ง กลุ่มที่สาม มัลแวร์ที่เข้าสู่ระบบ OT ผ่าน USB การอัปเดตซอฟต์แวร์ หรือการเข้าถึงระยะไกลของผู้ผลิต และกลุ่มที่สี่ หลอกโอนเงิน ซึ่งในธุรกิจเดินเรือยอดเงินสูงมาก ทั้งค่าน้ำมันเชื้อเพลิง ค่าท่า และค่าเช่าเรือ สองภัยแรกคือภัยที่ผู้รับประกันทางทะเลกังวลที่สุดค่ะ เพราะกระทบทั้งเงินและความปลอดภัยของชีวิต และเป็นจุดที่ถ้อยคำกรมธรรม์มักไม่ชัด ตัวเลขล่าสุดบอกว่าภัยกำลังโตเร็วค่ะ รายงานของ CYTUR ปี 2026 พบว่าเหตุไซเบอร์ทางทะเลในปี 2025 เพิ่มขึ้นราวหนึ่งเท่าตัว จากราวสี่ร้อยเป็นราวแปดร้อยเหตุ และผู้โจมตีเริ่มหันไปสร้างผลกระทบทางกายภาพมากขึ้น ด้านสัญญาณนำทาง Marlink รายงานว่าการรบกวน GNSS ในเดือนมีนาคม 2026 เพิ่มขึ้นราวห้าสิบเปอร์เซ็นต์จากเดือนก่อน และ Windward รายงานว่าในไตรมาสที่สามของปี 2026 มีเรือที่โดนรบกวนสัญญาณ GPS กว่าหนึ่งแสนสองหมื่นสี่พันลำ ข้อควรระวังคือ ตัวเลขเหล่านี้มาจากผู้ขายเทคโนโลยีและบริษัทข้อมูล วิธีนับต่างกัน จึงใช้ดูแนวโน้มได้ แต่ไม่ใช่สถิติทางการค่ะ บทเรียนแรกมาจากปี 2017ค่ะ Maersk บริษัทเดินเรือรายใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก โดนมัลแวร์ NotPetya ที่ลามมาจากซอฟต์แวร์บัญชีภาษีในยูเครน Maersk ไม่ใช่เป้าหมายโดยตรง แต่เสียหายราวสามร้อยล้านดอลลาร์ และต้องติดตั้งระบบใหม่ทั่วโลก ปี 2018 สาขาของ COSCO ในสหรัฐฯ โดนแรนซัมแวร์ ระบบสำนักงานหยุดหลายวัน และปี 2023 ท่าเรือนาโงย่า ท่าเรือใหญ่ที่สุดของญี่ปุ่น โดนแรนซัมแวร์ จนขนถ่ายตู้สินค้าไม่ได้ราวสองวัน ปลายปีเดียวกัน DP World ออสเตรเลีย ต้องตัดการเชื่อมต่อท่าเรือหลักราวสามวัน ตู้สินค้าค้างหลายหมื่นตู้ บทเรียนคือ เมื่อท่าเรือหยุด ห่วงโซ่ทั้งสายหยุดตาม ทั้งเรือ รถบรรทุก และเจ้าของสินค้า และบทเรียนด้านประกันค่ะ หลังเหตุ DP World ผู้เชี่ยวชาญประกันสินค้าชี้ว่า กรมธรรม์ประกันสินค้าทางทะเลส่วนใหญ่มีข้อยกเว้นเหตุไซเบอร์ เจ้าของสินค้าที่ของล่าช้าจึงมักเคลมไม่ได้ [09 | 00:07:37.980] แผนที่มาตรฐาน: บังคับ กับ แนะนำ มาตรฐานทางทะเลมีหลายชั้น วิธีจำง่ายที่สุดคือแยกว่าอะไรบังคับ อะไรแนะนำค่ะ ที่บังคับคือ มติ IMO MSC.428(98) ซึ่งให้บริษัทเดินเรือนำความเสี่ยงไซเบอร์เข้าระบบจัดการความปลอดภัยตาม ISM Code และข้อกำหนด IACS UR E26 และ E27 ที่บังคับผ่านสมาคมจัดชั้นเรือ สำหรับเรือที่ทำสัญญาต่อตั้งแต่หนึ่งกรกฎาคม 2024 ชั้นที่สองคือกฎหมายรายประเทศ เช่น กฎของหน่วยยามฝั่งสหรัฐฯ NIS2 ของสหภาพยุโรป และ พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ของไทย ที่ครอบคลุมโครงสร้างพื้นฐานสำคัญด้านขนส่ง ชั้นที่สามคือแนวทาง ได้แก่ แนวทาง IMO ว่าด้วยการจัดการความเสี่ยงไซเบอร์ทางทะเล ฉบับปรับปรุงครั้งที่สามปี 2025 และครั้งที่สี่ที่อนุมัติเดือนพฤษภาคม 2026 แนวทาง BIMCO ฉบับที่ห้า และมาตรฐานเทคนิคของ IEC สำหรับเครือข่ายและอุปกรณ์เดินเรือ สิ่งที่กำลังมาคือ IMO ได้อนุมัติแผนจัดทำ Maritime Cyber Code แบบไม่บังคับ ตั้งเป้าเสร็จราวปี 2028 ผู้รับประกันใช้มาตรฐานเหล่านี้เป็นเกณฑ์ตั้งคำถามตอนพิจารณารับประกันค่ะ มติ IMO MSC.428(98) ทำให้ไซเบอร์กลายเป็นเรื่องความปลอดภัยของเรือ ไม่ใช่งานของฝ่าย IT อย่างเดียวค่ะ ผู้บริหาร ผู้ที่บริษัทแต่งตั้งให้ดูแลความปลอดภัยของเรือ หรือ DPA และนายเรือ ต้องมีบทบาทในการจัดการ แนวทาง IMO วางห้าหน้าที่ไว้คล้ายกับ NIST CSF ที่เราเรียนในตอนแรก คือ ระบุบทบาท ทรัพย์สิน และความเสี่ยง ป้องกันด้วยการควบคุมการเข้าถึง สำรองข้อมูล และอบรมลูกเรือ แล้วตรวจพบเหตุผิดปกติให้ทัน จากนั้นต้องมีแผนรับมือทั้งบนเรือและบนฝั่ง และแผนกู้คืนระบบที่จำเป็นต่อการเดินเรือ โดยเฉพาะระบบที่ถ้าล่มแล้วเรือเดินต่อไม่ได้ เรื่องนี้ถูกตรวจผ่านการตรวจ ISM ทั้งเอกสารรับรองของบริษัท และใบรับรองของเรือแต่ละลำ ผลตรวจที่ไม่มีข้อบกพร่องด้านไซเบอร์จึงเป็นหลักฐานชิ้นแรกที่ผู้รับประกันทางทะเลอยากเห็นค่ะ IACS คือสมาคมของสมาคมจัดชั้นเรือระดับโลก ข้อกำหนด UR E26 มองเรือทั้งลำ เป็นหน้าที่ของอู่ต่อเรือและเจ้าของเรือ ส่วน UR E27 มองอุปกรณ์แต่ละระบบ ผู้ผลิตต้องพิสูจน์ว่าอุปกรณ์ทนทานต่อภัยไซเบอร์ ข้อกำหนดนี้บังคับกับเรือที่ทำสัญญาต่อตั้งแต่หนึ่งกรกฎาคม 2024 เรือใหม่สองลำของอันดามันมารีนจึงต้องผ่าน ส่วนเรืออีกสิบลำที่มีอยู่ไม่บังคับ แต่ใช้เป็นแนวทางยกระดับได้ E26 ต้องการหลักฐานห้าด้านค่ะ ระบุ คือทะเบียนระบบและแผนผังเครือข่ายบนเรือ ป้องกัน คือแบ่งเครือข่ายและควบคุมการเข้าถึงระยะไกล ตรวจจับ คือมีวิธีตรวจพบความผิดปกติบนเครือข่าย รับมือ คือมีแผน และให้ระบบสำคัญทำงานแบบลดระดับได้เมื่อถูกกระทบ และกู้คืน คือมีข้อมูลสำรองและขั้นตอนกู้ระบบ สำหรับผู้รับประกัน เรือที่ผ่าน E26 คือเรือที่ตอบคำถามได้พร้อมหลักฐานค่ะ สำหรับเรือที่ไม่เข้าข่าย E26 แนวทางที่ใช้กันมากที่สุดคือ แนวทางความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์บนเรือของ BIMCO และกลุ่มสมาคมเดินเรือ ฉบับที่ห้า เผยแพร่เดือนพฤศจิกายน 2024 ฉบับนี้เน้นให้ประเมินความเสี่ยงอย่างสม่ำเสมอ และทบทวนเมื่อระบบหรือเส้นทางเดินเรือเปลี่ยน กำหนดเงื่อนไขการเข้าถึงระยะไกลของผู้ให้บริการภายนอก และอบรมพร้อมฝึกซ้อมลูกเรือ ระบบสำคัญควรทำงานต่อได้แม้ขาดการเชื่อมต่อกับฝั่ง และเมื่อเกิดเหตุต้องรายงานบริษัท และแบ่งปันข้อมูลกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง BIMCO ยังมีข้อสัญญาไซเบอร์สำหรับสัญญาเช่าเรือ ซึ่งเราจะพูดถึงในช่วงที่สี่ ส่วนฝั่งท่าเรือ ใช้ ISPS Code ด้านการรักษาความปลอดภัย และแนวทางของสมาคมท่าเรือนานาชาติ IAPHค่ะ ชั้นกฎหมายรายประเทศ เริ่มจากสหรัฐฯค่ะ หน่วยยามฝั่งสหรัฐฯ ออกกฎความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ในระบบขนส่งทางทะเล มีผลวันที่สิบหกกรกฎาคม 2025 บุคลากรต้องได้รับการอบรม และต้องแจ้งเหตุไซเบอร์ที่เข้าเกณฑ์โดยไม่ชักช้า การประเมินความเสี่ยงครั้งแรกและการยื่นแผนความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ ครบกำหนดภายในสิบหกกรกฎาคม 2027 กฎนี้ใช้กับเรือธงสหรัฐฯ และท่าเรือที่อยู่ใต้กฎหมายความปลอดภัยการขนส่งทางทะเลของสหรัฐฯ สหภาพยุโรปกำหนดให้ขนส่งทางน้ำเป็นภาคสำคัญภายใต้ NIS2 ซึ่งมีหน้าที่บริหารความเสี่ยงและแจ้งเหตุ สำหรับไทย ผู้ให้บริการที่เป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญทางสารสนเทศด้านขนส่งและโลจิสติกส์ มีหน้าที่ตาม พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ 2562 และแม้บริษัทจะอยู่ในไทย ท่าเรือและคู่ค้าในสหรัฐฯ และยุโรปที่อยู่ใต้กฎเหล่านี้ ก็อาจส่งต่อข้อกำหนดมาถึงเราผ่านสัญญาค่ะ ทำไมต้องรู้มาตรฐาน คำตอบคือ มาตรฐานคือภาษากลางที่ผู้รับประกันใช้ตั้งคำถามค่ะ จาก ISM และ IMO จะถามว่าระบบจัดการความปลอดภัยมีขั้นตอนไซเบอร์ และผ่านการตรวจหรือไม่ จาก IACS จะถามว่าเรือใหม่มีเอกสาร E26 ครบหรือไม่ จาก BIMCO จะถามว่าประเมินความเสี่ยงครั้งล่าสุดเมื่อไร และคำถามที่เจอแทบทุกใบคำขอคือ ผู้ผลิตอุปกรณ์เข้าระบบของเรือจากระยะไกลอย่างไร และใช้ MFA หรือไม่ สุดท้ายคือ เคยซ้อมเหตุบนเรือหรือไม่ หลักเดียวกับตอนแรกค่ะ ตอบด้วยหลักฐาน ไม่ใช่ตอบแค่ใช่หรือไม่ใช่ เพราะคำตอบที่ไม่ตรงความจริงอาจทำให้เคลมสะดุด [15 | 00:13:48.590] ประกันทางทะเลมีหลายชั้น ประกันทางทะเลแยกเป็นหลายชั้นค่ะ ชั้นแรก ประกันตัวเรือและเครื่องจักร หรือ H&M คุ้มครองความเสียหายทางกายภาพของเรือ ชั้นที่สอง P&I คุ้มครองความรับผิดต่อบุคคลภายนอก เช่น การชน มลพิษ ลูกเรือ และสินค้าของผู้อื่น ชั้นที่สาม ประกันสินค้า ซึ่งเจ้าของสินค้าเป็นผู้ซื้อ ชั้นที่สี่ ประกันภัยสงคราม คุ้มครองสงคราม การก่อการร้าย และการกระทำที่มุ่งร้าย ชั้นที่ห้า ประกันการขาดรายได้จากการใช้เรือ ซึ่งมักจ่ายเมื่อเรือหยุดเพราะความเสียหายที่คุ้มครองเท่านั้น และชั้นสุดท้าย ประกันไซเบอร์แบบแยก ที่คุ้มครองสำนักงาน ระบบ IT และความรับผิดด้านข้อมูล เหมือนที่เราเรียนในตอนแรก คำถามสำคัญของช่วงนี้คือ เหตุไซเบอร์หนึ่งครั้ง กรมธรรม์ไหนจ่าย และมีช่องว่างตรงไหนค่ะ ตลาดประกันทางทะเลมีข้อยกเว้นไซเบอร์มาตั้งแต่ปี 2003 ชื่อว่า CL380 หรือข้อยกเว้นการโจมตีทางไซเบอร์ของสถาบันผู้รับประกันภัยลอนดอน CL380 ยกเว้นความเสียหายที่เกิดจากการใช้คอมพิวเตอร์ ระบบ โปรแกรม หรือไวรัส เป็นเครื่องมือก่อความเสียหาย ถ้อยคำกว้างมาก และเป็นข้อที่อยู่เหนือข้อตกลงอื่นในกรมธรรม์ หมายความว่าแม้ข้ออื่นจะคุ้มครอง ข้อนี้ก็ยังยกเว้นได้ ในกรมธรรม์ภัยสงคราม มีข้อยกเว้นของข้อยกเว้น คือยังคุ้มครองความเสียหายจากอาวุธที่ใช้คอมพิวเตอร์ในการนำทางหรือการยิง ประเด็นที่ควรรู้คือ CL380 เน้นการใช้คอมพิวเตอร์เพื่อก่อความเสียหาย ระบบที่ล้มเหลวเองโดยไม่มีเจตนามุ่งร้าย จึงไม่ได้ถูกยกเว้นตามถ้อยคำนี้ แต่ในเหตุจริง การพิสูจน์ว่ามีเจตนาหรือไม่มักทำได้ยากค่ะ หลังปี 2019 Lloyd's กำหนดให้ทุกกรมธรรม์ระบุให้ชัดว่า ความเสียหายจากไซเบอร์คุ้มครองหรือไม่ เพื่อปิดปัญหา silent cyber ที่เราเรียนในตอนแรก ตลาดเรือจึงมีถ้อยคำมาตรฐานใหม่สองแบบ แบบแรก LMA5402 เป็นข้อยกเว้น ตัดความเสียหายที่เกิดจากเหตุไซเบอร์ออกไป ทั้งที่มุ่งร้ายและไม่มุ่งร้าย แบบที่สอง LMA5403 เป็นถ้อยคำยืนยัน และใช้แพร่หลายที่สุดในประกันตัวเรือ คุ้มครองความเสียหายจากเหตุไซเบอร์ที่ไม่มุ่งร้ายตามปกติ แต่ยังยกเว้นการโจมตีที่มุ่งร้าย ตารางถ้อยคำของ LMA เดือนมีนาคม 2026 ยังจัดให้สองข้อนี้เป็นถ้อยคำหลักของประกันตัวเรือ ในตลาดมีผู้รับประกันบางรายขายความคุ้มครองซื้อคืน เพื่อคืนความคุ้มครองที่ถูกยกเว้น ทุกครั้งที่ต่ออายุ ให้ถามนายหน้าว่ากรมธรรม์ฉบับนี้ใช้ข้อไหน และมีการซื้อคืนหรือไม่ค่ะ ชั้น P&I สมาชิกของสมาคม P&I ในกลุ่ม International Group ได้ความคุ้มครองที่ไม่มีข้อยกเว้นไซเบอร์โดยตรง ซึ่งกว้างกว่าตลาด P&I แบบเบี้ยคงที่ ที่มักใช้ข้อยกเว้นแบบ CL380 แต่ความคุ้มครองนี้ยังอยู่ใต้ข้อยกเว้นภัยสงคราม ซึ่งรวมการก่อการร้ายและการกระทำที่มุ่งร้าย นายหน้าจึงมักแนะนำให้ซื้อประกันภัยสงครามที่มีส่วนขยายความรับผิดแบบ P&I เพื่อปิดช่องว่าง ประกันสินค้ามักมีข้อยกเว้นไซเบอร์ เหมือนกรณี DP World ที่เราเห็นแล้ว ของที่ล่าช้าเพราะท่าเรือถูกโจมตีมักไม่ได้รับความคุ้มครอง แม้ตลาดเริ่มปรับถ้อยคำบ้าง เช่น กรณีสินค้าถูกขโมยโดยมีการเจาะระบบร่วมด้วย และประกันไซเบอร์แบบแยก ยังจำเป็นสำหรับระบบสำนักงาน ข้อมูล และหลอกโอนเงิน ซึ่งประกันทางทะเลทุกชั้นไม่ได้ออกแบบมาให้ครอบคลุมค่ะ ลองนำห้าฉากมาวางบนประกันของอันดามันมารีนค่ะ ฉากแรก แรนซัมแวร์ที่สำนักงาน ประกันทางทะเลแทบไม่เกี่ยว ต้องพึ่งประกันไซเบอร์แยก ซึ่งบริษัทยังไม่มี ฉากที่สอง สัญญาณ GNSS ถูกรบกวน แล้วเรือเกยตื้น ประกันตัวเรือและ P&I ต้องตีความว่าเป็นเหตุไซเบอร์หรือไม่ ซึ่งยังถกเถียงกันอยู่ ฉากที่สาม มัลแวร์ทำให้เครื่องจักรเสียหาย ถ้าพิสูจน์ได้ว่ามุ่งร้าย LMA5403 อาจยกเว้น ฉากที่สี่ ท่าเรือถูกโจมตี เรือต้องรอเข้าท่า ไม่มีความเสียหายทางกายภาพ จึงมักไม่มีกรมธรรม์ไหนจ่าย ฉากที่ห้า หลอกโอนค่าน้ำมัน ต้องพึ่งประกันไซเบอร์แยก หรือประกันอาชญากรรม ช่องว่างที่ใหญ่ที่สุดของธุรกิจเดินเรือจึงเป็น เรือหรือท่าเรือหยุด โดยไม่มีความเสียหายทางกายภาพ ซึ่งประกันทางทะเลแบบดั้งเดิมไม่ได้ออกแบบมารองรับ ผลในตารางนี้เป็นการประเมินเบื้องต้น ผลจริงขึ้นกับถ้อยคำของแต่ละกรมธรรม์ค่ะ [20 | 00:18:53.950] GNSS ถูกรบกวน: นับเป็นเหตุไซเบอร์หรือไม่ ประเด็นที่ร้อนที่สุดในตลาดประกันเรือตอนนี้คือ การรบกวนสัญญาณ GNSSค่ะ สังเกตว่าไม่มีใครเจาะเข้าระบบของเรา แต่สัญญาณจากภายนอกถูกรบกวนหรือถูกปลอม ถ้าเรือเกยตื้นเพราะเหตุนี้ ข้อยกเว้นไซเบอร์ใช้ได้หรือไม่ มุมหนึ่งบอกว่าไม่ใช่เหตุไซเบอร์ เพราะไม่มีการใช้คอมพิวเตอร์โจมตีระบบของเรือ อีกมุมบอกว่าสัญญาณปลอมก็คือการใช้ระบบอิเล็กทรอนิกส์ จึงเข้าข่ายถ้อยคำแบบ CL380 บางกรณีอาจเป็นภัยสงคราม เพราะเกิดในพื้นที่ขัดแย้งและอาจทำโดยรัฐ และบางกรณีผู้รับประกันอาจมองว่าเป็นความผิดพลาดของคน ที่ไม่ตรวจสอบตำแหน่งด้วยเรดาร์หรือการสังเกตด้วยตา ปี 2025 สมาคมผู้ปรับความเสียหายทางทะเลออกเอกสารอภิปรายเรื่องนี้ และนักกฎหมายบางส่วนมองว่า LMA5403 อาจไม่ยกเว้นความเสียหายแบบนี้ แต่ยังไม่มีคำตัดสินที่เป็นบรรทัดฐาน สิ่งที่ทำได้คือเขียนให้ชัดในกรมธรรม์ และฝึกลูกเรือให้เดินเรือได้เมื่อ GNSS ใช้ไม่ได้ค่ะ เส้นแบ่งระหว่างไซเบอร์กับภัยสงครามบางมากค่ะ ตลาดลอนดอนมีคณะกรรมการภัยสงครามร่วม ที่ประกาศพื้นที่เสี่ยง เมื่อเรือเข้าพื้นที่เหล่านี้ต้องแจ้งผู้รับประกัน และมักต้องจ่ายเบี้ยภัยสงครามเพิ่ม การโจมตีไซเบอร์ที่รัฐเป็นผู้ทำ หรือเกิดระหว่างความขัดแย้ง อาจถูกจัดเป็นภัยสงคราม ซึ่งถูกยกเว้นจากประกันตัวเรือปกติ แต่อาจอยู่ในประกันภัยสงคราม ถ้าถ้อยคำเขียนรองรับ จึงมีคำถามที่ต้องถามนายหน้า ข้อหนึ่ง ประกันภัยสงครามของเรารวมเหตุไซเบอร์ที่มุ่งร้ายหรือไม่ ข้อสอง ถ้าเรือโดนรบกวนสัญญาณในพื้นที่เสี่ยง กรมธรรม์ไหนเป็นผู้ตอบ ข้อสาม มีส่วนขยายความรับผิดแบบ P&I ในประกันภัยสงครามหรือไม่ และข้อสี่ ถ้าระบุตัวผู้กระทำไม่ได้ ใครเป็นผู้พิสูจน์ ซึ่งในเหตุไซเบอร์ การระบุตัวผู้กระทำมักใช้เวลานานมากค่ะ ความเสียหายจากไซเบอร์ไม่ได้จบที่ประกัน แต่ยังอยู่ในสัญญาเช่าเรือด้วยค่ะ BIMCO ออกข้อสัญญาไซเบอร์ปี 2019 กำหนดให้ทั้งเจ้าของเรือและผู้เช่าเรือมีมาตรการความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ และแจ้งเหตุต่อกัน ข้อสัญญานี้ยังจำกัดความรับผิดระหว่างคู่สัญญาตามวงเงินที่ตกลง ประเด็นที่ต้องตกลงให้ชัดคือ ถ้าเรือหยุดเพราะไซเบอร์ ผู้เช่ายังต้องจ่ายค่าเช่าหรือไม่ และใช้มาตรฐานใดเป็นมาตรการขั้นต่ำ ต้องตกลงด้วยว่าจะแจ้งอีกฝ่ายภายในกี่ชั่วโมง และวงเงินความรับผิดสูงสุดต่อเหตุเท่าไร ทั้งหมดนี้ควรสอดคล้องกับสิ่งที่ประกันคุ้มครอง สำหรับกฎหมายไทย ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 868 ให้สัญญาประกันภัยทางทะเลบังคับตามกฎหมายว่าด้วยทะเล และไทยยังไม่มีกฎหมายประกันภัยทางทะเลเฉพาะ ในทางปฏิบัติ กรมธรรม์จึงมักใช้ถ้อยคำและกฎหมายอังกฤษ ควรตรวจข้อเลือกกฎหมายและศาลทุกครั้งค่ะ สรุปช่องว่างที่พบบ่อยห้าข้อค่ะ ข้อหนึ่ง เรือหยุดโดยไม่มีความเสียหายทางกายภาพ ขาดรายได้แต่ไม่มีใครจ่าย ข้อสอง เหตุที่ไม่ได้มุ่งร้าย เช่น การอัปเดตซอฟต์แวร์ที่ผิดพลาด ซึ่งผู้ซื้อกับผู้รับประกันอาจตีความไม่ตรงกัน ข้อสาม สินค้าล่าช้า ที่ติดข้อยกเว้นไซเบอร์ในประกันสินค้า ข้อสี่ ต้นเหตุอยู่ที่ผู้ให้บริการภายนอก เช่น ผู้ผลิตอุปกรณ์ หรือท่าเรือ ซึ่งการเรียกร้องคืนทำได้ยาก และข้อห้า ระบุผู้กระทำไม่ได้ จึงไม่รู้ว่าเป็นไซเบอร์หรือภัยสงคราม วิธีปิดช่องว่างมีสามทาง คือ ประกันไซเบอร์แบบแยกที่รวมระบบบนเรือ การซื้อคืนข้อยกเว้น และสัญญาที่จัดสรรความเสี่ยงชัดเจนค่ะ [24 | 00:22:48.800] ผู้รับประกันทางทะเลถามอะไร ผู้รับประกันทางทะเลมองความเสี่ยงไซเบอร์สามระดับค่ะ ระดับกองเรือ คือบริษัท สำนักงาน และศูนย์บริหารกองเรือ ระดับเรือแต่ละลำ คืออายุเรือ ระบบ OT และการเชื่อมต่อ และระดับการเดินทาง คือเส้นทางและพื้นที่เสี่ยงที่เรือผ่าน คำถามที่พบบ่อย ข้อแรก มีแผนผังเครือข่ายบนเรือ และแยกเครือข่าย IT กับ OT หรือไม่ ข้อสอง ผู้ผลิตอุปกรณ์เข้าระบบของเรือจากระยะไกลอย่างไร มี MFA และมีบันทึกการเข้าถึงหรือไม่ ข้อสาม มีข้อมูลสำรองของระบบสำคัญทั้งบนเรือและบนฝั่งหรือไม่ ข้อสี่ ลูกเรือได้ฝึกเดินเรือเมื่อ GNSS ใช้ไม่ได้หรือไม่ ซึ่งเป็นคำถามที่พบบ่อยขึ้นมากในช่วงหลัง และข้อห้า ขอดูผลตรวจ ISM และเอกสาร E26 สำหรับเรือใหม่ ข้อสังเกตคือ คำถามเหล่านี้มาจากมาตรฐานในช่วงที่สองทั้งหมด องค์กรที่ทำตามมาตรฐานแล้ว จึงตอบได้ทันทีค่ะ หลักคิดเบี้ยเหมือนตอนแรกค่ะ คือความเสียหายคาดหมาย บวกค่าใช้จ่ายและกำไร บวกภาระความเสี่ยงสะสม ที่ต่างคือ ความเสี่ยงสะสมของธุรกิจเดินเรือสูงกว่า เพราะเหตุที่ท่าเรือหรือระบบกลางกระทบเรือหลายลำพร้อมกัน ปัจจัยแรกคือรายได้และจำนวนเรือ ซึ่งเป็นฐานของขนาดความเสียหาย ปัจจัยที่สองคืออายุและชนิดเรือ เรือเก่ามักมีระบบเก่าที่อัปเดตไม่ได้ และเรือบรรทุกน้ำมันมีความเสียหายด้านมลพิษสูง ปัจจัยที่สามคือพื้นที่เดินเรือ เรือที่ผ่านพื้นที่ที่มีการรบกวน GNSS สูง หรือพื้นที่ที่ตลาดประกาศว่าเสี่ยง จะถูกคิดเบี้ยสูงขึ้น ปัจจัยที่สี่คือการควบคุม เช่น การแยกเครือข่าย MFA และการสำรองข้อมูล และปัจจัยสุดท้ายคือประวัติเหตุในสามถึงห้าปีที่ผ่านมาค่ะ ลองดูตัวอย่างสมมติค่ะ อันดามันมารีนจะซื้อประกันไซเบอร์แยก วงเงินหนึ่งร้อยล้านบาท รวมทั้งระบบบนเรือและสำนักงาน ส่วนที่รับเองสองล้านบาท และระยะรอยี่สิบสี่ชั่วโมงสำหรับความเสียหายจากธุรกิจหยุดชะงัก เบี้ยฐานจากรายได้สามพันสองร้อยล้านบาท สมมติสองล้านสี่แสนบาท เรือผ่านช่องแคบที่มีการรบกวน GNSS เป็นระยะ จึงคูณพื้นที่เสี่ยงหนึ่งจุดหนึ่งห้า ได้สองล้านเจ็ดแสนหกหมื่นบาท ก่อนแก้ไข ผู้รับประกันพบว่าผู้ผลิตอุปกรณ์เข้าระบบเรือได้โดยไม่มี MFA เครือข่าย IT กับ OT บนเรือเก่ายังไม่แยก และไม่มีข้อมูลสำรองของ ECDIS จึงคูณหนึ่งจุดสอง เบี้ยเป็นราวสามล้านสามแสนบาท หลังแก้สามจุดนี้ ตัวคูณลดเหลือศูนย์จุดเก้าห้า เบี้ยเหลือราวสองล้านหกแสนบาท ประหยัดราวเจ็ดแสนบาทต่อปี และที่สำคัญกว่าเบี้ย คือโอกาสที่เรือจะหยุดลดลงจริงค่ะ [27 | 00:25:49.600] สถานการณ์สมมติ: คืนวันอังคาร ในช่องแคบ มาดูสถานการณ์สมมติค่ะ คืนวันอังคาร ตีสองสี่สิบ เรือคอนเทนเนอร์ของอันดามันมารีนแล่นอยู่ในช่องแคบ ตำแหน่ง GNSS บนจอกระโดด และตำแหน่งบน ECDIS ไม่ตรงกับเรดาร์ ห้านาทีต่อมา นายเรือทำตามขั้นตอนที่ฝึกไว้ คือหยุดเชื่อตำแหน่ง GNSS เดินเรือด้วยเรดาร์และการสังเกตด้วยตา ลดความเร็ว และเพิ่มคนเฝ้ายาม เรือผ่านช่องแคบได้อย่างปลอดภัย ตีสามสิบนาที สำนักงานกรุงเทพฯ โดนแรนซัมแวร์ ระบบบริหารกองเรือใช้ไม่ได้ ข้อมูลแผนการเดินทางและเอกสารสินค้าเข้าถึงไม่ได้ หกโมงเช้า บริษัทเปิดแผนรับมือ แจ้งผู้รับประกันไซเบอร์และสมาคม P&I สังเกตว่า สองเหตุเกิดพร้อมกัน แต่เป็นคนละกรมธรรม์ และคนละขั้นตอนค่ะ ชั่วโมงแรกบนเรือ ความปลอดภัยมาก่อนทุกอย่างค่ะ เดินเรือด้วยวิธีที่ไม่พึ่ง GNSS และบันทึกเวลาและตำแหน่งจากทุกแหล่งลงในสมุดปูมเรือ ข้อมูลนี้เป็นหลักฐานสำคัญทั้งด้านความปลอดภัยและการเคลม ต้องสั่งเก็บข้อมูล VDR หรือกล่องดำของเรือไว้ก่อนถูกบันทึกทับ เพราะ VDR บันทึกวนรอบ ถ้าไม่สั่งเก็บไว้ ข้อมูลช่วงเกิดเหตุอาจหายไป บนฝั่ง ให้กักกันโดยไม่ลบหลักฐาน ตัดการเชื่อมต่อระหว่างสำนักงานกับเรือชั่วคราว เพื่อไม่ให้แรนซัมแวร์ลามไปถึงระบบบนเรือ แล้วโทร hotline ของผู้รับประกัน และใช้ทีมรับมือที่ได้รับอนุมัติ DPA เป็นผู้ประสานระหว่างนายเรือกับบริษัท และพิจารณาแจ้งรัฐเจ้าของธงตามขั้นตอนของระบบจัดการความปลอดภัยค่ะ ต่อมาคือการแจ้งค่ะ ระยะเวลาแจ้งขึ้นกับกรมธรรม์และกฎหมาย จึงต้องตรวจไว้ก่อนเกิดเหตุ รายแรกคือผู้รับประกันไซเบอร์และสมาคม P&I แจ้งให้เร็วที่สุดตามเงื่อนไขกรมธรรม์ รายต่อมาคือรัฐเจ้าของธงและสมาคมจัดชั้นเรือ ตามขั้นตอนในระบบจัดการความปลอดภัยและกฎของธง ถ้าเรือกำลังเข้าท่าในสหรัฐฯ ต้องตรวจหน้าที่แจ้งเหตุต่อหน่วยยามฝั่งสหรัฐฯ ด้วย ถ้ามีข้อมูลส่วนบุคคลรั่ว เช่นข้อมูลลูกเรือ ต้องแจ้ง สคส. ภายในเจ็ดสิบสองชั่วโมงตาม PDPA เว้นแต่ไม่มีความเสี่ยง และแจ้งผู้เช่าเรือกับเจ้าของสินค้าตามที่สัญญากำหนด ทุกการแจ้งต้องบันทึกเวลา ผู้รับแจ้ง และช่องทาง เพราะผู้รับประกันจะตรวจว่าเราแจ้งตรงเวลาหรือไม่ค่ะ กลางทะเล หลักฐานหายเร็วกว่าบนบกค่ะ VDR บันทึกวนรอบ และอุปกรณ์บนเรือมีพื้นที่เก็บล็อกจำกัด แฟ้มเคลมทางทะเลจึงต้องเริ่มตั้งแต่ชั่วโมงแรก รายการแรก ข้อมูล VDR และสมุดปูมเรือช่วงเกิดเหตุ รายการที่สอง ล็อกของ ECDIS เครือข่ายบนเรือ และไฟร์วอลล์ของระบบดาวเทียม รายการที่สาม ไทม์ไลน์และบันทึกการแจ้งทุกฝ่าย รายการที่สี่ ค่าใช้จ่ายและรายได้ที่หาย แยกต่อเรือ ต่อวัน และรายการที่ห้า รายงานของทีมรับมือ และหลักฐานการกู้ระบบ ผลลัพธ์ของกรณีสมมตินี้ สำนักงานหยุดสี่วัน เรือสามลำล่าช้า ความเสียหายรวมสิบแปดจุดสี่ล้านบาท ประกันไซเบอร์ที่บริษัทซื้อหลังเรียนช่วงที่ห้าจ่ายสิบห้าจุดหนึ่งล้านบาท บริษัทจ่ายเองส่วนที่รับเองและรายการที่ไม่คุ้มครองราวสามจุดสามล้านบาท ส่วนเหตุ GNSS ไม่เกิดความเสียหาย เพราะลูกเรือฝึกไว้แล้วค่ะ [31 | 00:29:25.840] แผน 90 วัน สำหรับบริษัทเดินเรือ แผนเก้าสิบวันสำหรับบริษัทเดินเรือค่ะ สามสิบวันแรก รู้ว่ามีอะไรและคุ้มครองแค่ไหน ทำทะเบียนระบบบนเรือ วาดแผนที่ความคุ้มครอง และตรวจว่ากรมธรรม์แต่ละชั้นใช้ CL380 หรือถ้อยคำ LMA ข้อไหน วันที่สามสิบเอ็ดถึงหกสิบ ปิดช่องโหว่ใหญ่ ใส่ MFA ให้การเข้าถึงระยะไกลของผู้ผลิต แยกเครือข่าย IT กับ OT บนเรือ และสำรองข้อมูลของ ECDIS และระบบสำคัญ วันที่หกสิบเอ็ดถึงเก้าสิบ ซ้อมและต่อรอง ซ้อมเดินเรือโดยไม่พึ่ง GNSS ซ้อมรับมือแรนซัมแวร์ร่วมกับเรือ แล้วนำหลักฐานไปต่อรองเบี้ยและความคุ้มครองตอนต่ออายุ เป้าหมายคือ ตอบใบคำขอได้พร้อมหลักฐาน และรู้ว่าช่องว่างที่เหลือคืออะไรค่ะ ใบงานของตอนนี้คือ แฟ้มความพร้อมไซเบอร์ทางทะเล มีห้าส่วนค่ะ ส่วนที่หนึ่ง ทะเบียนระบบบนเรือ ทั้ง IT OT และตัวเชื่อม ส่วนที่สอง ตารางเทียบมาตรฐาน ISM, IACS และ BIMCO ส่วนที่สาม แผนที่ความคุ้มครอง ว่าเหตุแต่ละแบบ ประกันตัวเรือ P&I สินค้า ภัยสงคราม หรือประกันไซเบอร์เป็นผู้จ่าย ส่วนที่สี่ ข้อสัญญากับผู้เช่าเรือ ผู้ผลิตอุปกรณ์ และท่าเรือ และส่วนที่ห้า แผนรับมือทั้งบนเรือและบนฝั่ง พร้อมแฟ้มเคลม ใบงานนี้ใช้ได้ทั้งเจ้าของเรือ ผู้จัดการเรือ และท่าเรือ ดาวน์โหลดได้ใต้วิดีโอพร้อมแนวทางเฉลยค่ะ สรุปตอนที่สองค่ะ หนึ่ง ทะเลไม่เหมือนสำนักงาน เหตุไซเบอร์บนเรืออาจกลายเป็นการชน เกยตื้น หรือมลพิษ สอง มาตรฐานคือภาษากลาง ISM บังคับทุกบริษัท E26 และ E27 บังคับเรือใหม่ และ BIMCO เป็นแนวทางที่ใช้มากที่สุด สาม ประกันทางทะเลมีหลายชั้น และแต่ละชั้นมีข้อยกเว้นไซเบอร์ต่างกัน ตั้งแต่ CL380 ถึง LMA5402 และ LMA5403 สี่ การรบกวน GNSS เป็นประเด็นที่ตลาดยังตีความไม่ตรงกัน สิ่งที่ทำได้ทันทีคือฝึกลูกเรือ ห้า ช่องว่างใหญ่ที่สุดคือเรือหรือท่าเรือหยุด โดยไม่มีความเสียหายทางกายภาพ และหก หลักฐานกลางทะเลหายเร็ว ต้องเก็บ VDR และล็อกตั้งแต่ชั่วโมงแรก เนื้อหานี้เพื่อการเรียนรู้ ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายหรือการเสนอขายประกัน ก่อนตัดสินใจ ให้ตรวจถ้อยคำจริงกับนายหน้าและที่ปรึกษากฎหมาย ขอบคุณที่เรียนกับ R0Cyber บน learn.r0cyber.com ค่ะ