[01 | 00:00:00.150] แรนซัมแวร์ยุคใหม่ ในมุมของผู้กู้คืน สวัสดีค่ะ ตอนนี้เราจะมาดูแรนซัมแวร์กันนะคะ แต่ไม่ได้ดูแบบนักล่าภัยคุกคาม เราจะดูจากมุมของคนที่ต้องกู้ระบบ ว่าก่อนที่หน้าจอจะขึ้นข้อความเรียกค่าไถ่ ผู้โจมตีทำอะไรไปแล้วบ้าง เพราะทุกอย่างที่เขาทำ คือสิ่งที่เราต้องตามแก้ และบางอย่างที่เราคิดว่าปลอดภัย อาจไว้ใจไม่ได้อีกแล้วค่ะ [02 | 00:00:21.370] กว่าจะถึงวันเข้ารหัส ผู้โจมตีทำอะไรไปแล้ว แรนซัมแวร์ยุคนี้ไม่ได้โผล่มาแล้วเข้ารหัสทันทีนะคะ ส่วนใหญ่เริ่มจากการเข้ามาได้ก่อน เช่น ใช้รหัสผ่านที่รั่ว ล็อกอินผ่าน VPN ที่ไม่มี MFA ใช้ช่องโหว่ที่ยังไม่แพตช์ หรือหลอกด้วยฟิชชิง จากนั้นเขาจะค่อยๆ ยึดสิทธิ์ จนเป็นผู้ดูแลโดเมนได้ พอมีสิทธิ์สูงแล้ว เขาจะปิดระบบป้องกันอย่าง EDR ลบ log ทิ้ง แล้วก็ไปที่ระบบแบ็กอัป ลบสแนปช็อต ลบ Shadow Copy หรือเข้ารหัสคลังแบ็กอัปไปด้วยเลยค่ะ ก่อนกดเข้ารหัส เขามักดูดข้อมูลออกไปเก็บไว้ใช้ขู่ แล้วค่อยเข้ารหัสพร้อมกันทั้งองค์กร มักเลือกช่วงกลางคืนหรือวันหยุด ที่คนดูแลน้อยที่สุด สิ่งที่ต้องจำคือ วันที่เราเห็นข้อความเรียกค่าไถ่ ไม่ใช่วันที่ถูกเจาะนะคะ ผู้โจมตีอาจอยู่ในระบบมาหลายวัน หรือหลายสัปดาห์แล้ว นี่คือเหตุผลที่แบ็กอัปล่าสุด อาจไม่ใช่แบ็กอัปที่สะอาดค่ะ [03 | 00:01:16.570] จากเข้ารหัสอย่างเดียว สู่การขู่หลายชั้น รูปแบบการขู่ก็เปลี่ยนไปค่ะ ยุคแรก ผู้โจมตีแค่เข้ารหัสข้อมูล แล้วขายกุญแจถอดรหัส ใครมีแบ็กอัปดีก็ไม่ต้องจ่าย เขาเลยเพิ่มชั้นที่สอง คือขู่ว่าจะปล่อยข้อมูลที่ขโมยไป ลงเว็บรั่วไหลของกลุ่ม บางกลุ่มกดดันเพิ่มอีก เช่น ยิงเว็บไซต์ให้ล่ม หรือติดต่อลูกค้ากับสื่อโดยตรง และช่วงหลังมีหลายกลุ่ม ที่ไม่เข้ารหัสเลย แค่ขโมยข้อมูลแล้วขู่อย่างเดียวค่ะ สำหรับคนกู้ระบบ ข้อนี้สำคัญมากนะคะ แบ็กอัปช่วยเรื่องเข้ารหัสได้ แต่ช่วยเรื่องข้อมูลรั่วไม่ได้ ต่อให้กู้ระบบกลับมาครบ เราก็ยังต้องจัดการเรื่องแจ้งเจ้าของข้อมูล หน่วยงานกำกับ และการสื่อสาร ซึ่งเราจะคุยกันในชุดที่สามค่ะ [04 | 00:01:59.500] เป้าหมายแรกๆ ของผู้โจมตี คือของที่ใช้กู้คืน ทำไมผู้โจมตีถึงเล็งแบ็กอัปก่อน เหตุผลง่ายมากค่ะ ถ้าเรากู้เองได้ เราก็ไม่ต้องจ่าย และเขาไม่จำเป็นต้องเจาะอะไรเพิ่มเลย แค่ใช้สิทธิ์ผู้ดูแลที่ยึดมาได้ ล็อกอินเข้าคอนโซลแบ็กอัป แล้วกดลบเหมือนผู้ดูแลคนหนึ่ง เป้าหมายที่เจอบ่อย คือคอนโซลแบ็กอัปเอง ลบงาน ลบประวัติ ตามมาด้วยสแนปช็อต และ Shadow Copy ของวินโดวส์ ที่ใช้ย้อนกลับได้เร็ว ช่วงหลังนิยมโจมตีไฮเปอร์ไวเซอร์อย่าง ESXi เพราะเข้ารหัสทีเดียว ได้ทุก VM บนเครื่องนั้น คลังแบ็กอัปที่ต่ออยู่ในเครือข่ายเดียวกันก็โดนไปด้วย รวมถึงสำเนาบนคลาวด์ ถ้าบัญชีผู้ดูแลคลาวด์ถูกยึดค่ะ ข้อสรุปของสไลด์นี้คือ แบ็กอัปที่ผู้ดูแลระบบลบได้ ผู้โจมตีที่ยึดสิทธิ์ผู้ดูแลก็ลบได้เหมือนกันค่ะ [05 | 00:02:48.220] เคสจริง: สิ่งที่เกิดขึ้นตอนกู้คืน มาดูเคสจริงกันค่ะ ขอเน้นเฉพาะบทเรียนด้านการกู้คืนนะคะ เริ่มจาก Colonial Pipeline ปี 2021 ผู้โจมตีเข้ามาทางบัญชี VPN ที่ไม่มี MFA บริษัทจ่ายค่าไถ่ไป แต่ตัวถอดรหัสทำงานช้ามาก สุดท้ายก็ต้องพึ่งแบ็กอัปของตัวเอง ท่อส่งน้ำมันหยุดไปราวหกวัน Change Healthcare ปี 2024 ก็จ่ายค่าไถ่เช่นกัน แต่ข้อมูลยังถูกนำออกมาขู่อีกรอบ และระบบทยอยกลับมาใช้เวลาหลายสัปดาห์ เห็นไหมคะ ว่าการจ่ายไม่ได้แปลว่าจบ ฝั่ง British Library ปี 2023 เลือกไม่จ่าย แต่ระบบเก่าหลายตัวกู้กลับไม่ได้ ต้องสร้างใหม่ ใช้เวลาเป็นเดือน ส่วนปี 2025 มีสองเคสใหญ่ในอังกฤษ Marks & Spencer ต้องหยุดรับคำสั่งซื้อออนไลน์ราวเจ็ดสัปดาห์ และ Jaguar Land Rover หยุดสายการผลิตไปราวห้าสัปดาห์ ผลกระทบลามไปถึงซัพพลายเออร์อีกมาก สองเคสนี้บอกเราว่า เวลาที่ธุรกิจหยุด คือความเสียหายที่ใหญ่ที่สุด มากกว่าค่าไถ่เสียอีกค่ะ [06 | 00:03:52.220] สรุป: สามอย่างที่ต้องจำ สรุปตอนนี้นะคะ ข้อแรก หน้าจอเรียกค่าไถ่ไม่ใช่จุดเริ่มต้น ผู้โจมตีอยู่ในระบบมาก่อนแล้ว ข้อสอง ของที่เราใช้กู้คืน ถูกเล็งเป็นอันดับต้นๆ และข้อสาม กู้ระบบได้ ไม่ได้แปลว่าจบเรื่อง ตอนหน้า เราจะมาเตรียมความพร้อมกันก่อนเกิดเหตุค่ะ ทั้งการจัดลำดับความสำคัญของระบบ แผน และทีม แล้วพบกันนะคะ