[01 | 00:00:00.150] ตรวจพบ และยับยั้ง: ชั่วโมงแรกที่ชี้ชะตา สวัสดีค่ะ ยินดีต้อนรับสู่ชุดที่สามนะคะ สองชุดที่ผ่านมา เราเตรียมตัวกันมาตลอด ชุดนี้เราจะเข้าสู่วันจริงค่ะ คือเจ็ดสิบสองชั่วโมงแรกหลังเกิดเหตุ ตอนแรกนี้ เราจะดูชั่วโมงแรกกันก่อน ว่าต้องทำอะไรตามลำดับ อะไรที่ห้ามทำเด็ดขาด จะกันแบ็กอัปไว้ยังไง และต้องเก็บหลักฐานอะไรบ้างค่ะ [02 | 00:00:22.490] ชั่วโมงแรก: ห้าขั้นตามลำดับ เมื่อมีคนแจ้งว่าเห็นหน้าจอเรียกค่าไถ่ ขั้นแรกคือยืนยันเหตุค่ะ เห็นอะไร ที่ไหน กี่เครื่อง ถ่ายรูปหน้าจอไว้ แล้วเรียกทีมตามแผน โดยใช้ช่องทางสื่อสารสำรองที่เตรียมไว้ ไม่ใช้อีเมลองค์กร เพราะผู้โจมตีอาจอ่านอยู่ ขั้นที่สามคือยับยั้ง แยกเครื่องที่ติดออกจากเครือข่าย และตัดเส้นทางที่ผู้โจมตีใช้ ขั้นที่สี่ ซึ่งหลายคนลืม คือกันแบ็กอัปไว้ทันที ตัดคลังแบ็กอัปออกจากเครือข่าย ก่อนที่มันจะโดนไปด้วย และขั้นที่ห้า ที่ต้องทำตลอดเวลา คือจดทุกอย่าง เวลาไหน ใครทำอะไร ด้วยเหตุผลอะไร บันทึกนี้จะใช้ทั้งในการสืบสวน การเคลมประกัน และการรายงานหน่วยงานค่ะ [03 | 00:01:08.540] ยับยั้ง: สิ่งที่ควรทำ และสิ่งที่ห้ามทำ มาดูสิ่งที่ควรทำกับห้ามทำกันนะคะ หลักใหญ่คือ แยก แต่อย่าปิด ถอดสายแลน หรือสั่งแยกเครื่องผ่าน EDR แต่อย่าปิดเครื่องหรือถอดปลั๊กทันที เพราะหลักฐานในหน่วยความจำจะหายไป และบางครั้งในนั้นมีข้อมูลที่ช่วยถอดรหัสได้ด้วยค่ะ ตัดอินเทอร์เน็ตและ VPN ของส่วนที่ติด แต่อย่ารีบล้างเครื่องแล้วติดตั้งใหม่ เพราะเราจะไม่รู้เลยว่าผู้โจมตีเข้ามาทางไหน แล้วเขาก็จะกลับเข้ามาทางเดิมได้อีก บัญชีที่รู้แน่ว่าถูกยึด ปิดได้เลยค่ะ แต่การเปลี่ยนรหัสผ่านทั้งองค์กรพร้อมกันโดยไม่มีแผน อาจทำให้ผู้โจมตีรู้ตัว แล้วเร่งทำลายระบบ หรือทำให้ทีมเราเองล็อกอินไม่ได้ ต้องทำเป็นขั้นตอนร่วมกับทีมความปลอดภัย และข้อสุดท้าย ติดต่อผู้เชี่ยวชาญด้านตรวจพิสูจน์ และบริษัทประกันตั้งแต่ต้น แต่อย่าไปติดต่อผู้โจมตีเองโดยไม่ได้ประสานกับทีม เพราะทุกคำพูดมีผลต่อการตัดสินใจที่ตามมาค่ะ [04 | 00:02:06.220] กันแบ็กอัปไว้ ตั้งแต่ชั่วโมงแรก เรื่องที่สำคัญมากในชั่วโมงแรก คือกันแบ็กอัปไว้ค่ะ ข้อแรก ตัดคลังแบ็กอัปออกจากเครือข่าย ทั้งสายเครือข่าย และบัญชีที่เข้าถึงได้ ข้อที่สอง หยุดงานแบ็กอัปอัตโนมัติไว้ก่อน ไม่อย่างนั้นคืนนี้ระบบจะแบ็กอัปไฟล์ที่ถูกเข้ารหัสแล้ว ไปทับสำเนาที่ดีอยู่ ข้อที่สาม หยุดการลบสำเนาเก่าตามระยะเก็บ เพราะสำเนาเก่าที่กำลังจะหมดอายุ อาจเป็นจุดสะอาดจุดเดียวที่เหลืออยู่ และข้อสุดท้าย ตรวจดูว่าผู้โจมตีแตะคอนโซลแบ็กอัปไปแล้วหรือยัง ดูประวัติการลบ และการแก้ค่าต่างๆ ข้อมูลนี้จะบอกเราว่า สำเนาไหนยังไว้ใจได้ค่ะ [05 | 00:02:46.990] เก็บหลักฐาน ก่อนมันหายไป ต่อมาคือการเก็บหลักฐานค่ะ เริ่มจากข้อความเรียกค่าไถ่ ทั้งภาพหน้าจอและไฟล์โน้ต เพราะมักบอกได้ว่าเป็นกลุ่มไหน แล้วรีบเก็บล็อกสำคัญ ของไฟร์วอลล์ VPN โดเมน และ EDR หลายระบบเก็บล็อกไว้แค่ไม่กี่วัน แล้วเขียนทับ ถ้ามีผู้เชี่ยวชาญ ให้เก็บภาพหน่วยความจำของเครื่องสำคัญที่ยังเปิดอยู่ และเก็บตัวอย่างไฟล์ที่ถูกเข้ารหัส ไว้ตรวจสอบหรือลองถอดรหัสภายหลัง สองข้อสุดท้าย คือไทม์ไลน์ ว่าใครเห็นอะไร เมื่อไร และทำอะไรไป กับบันทึกการส่งต่อหลักฐาน ว่าใครเก็บ ใครรับไป เมื่อไร ถ้าเรื่องไปถึงตำรวจหรือศาล บันทึกนี้จะทำให้หลักฐานน่าเชื่อถือค่ะ [06 | 00:03:32.160] หาขอบเขต: โดนแค่ไหน ผู้โจมตีเป็นใคร เมื่อยับยั้งได้แล้ว ต้องหาขอบเขตค่ะ คำถามแรก เครื่องแรกที่ถูกเจาะคือเครื่องไหน และเข้ามาทางไหน ถ้าไม่ปิดทางนี้ ทุกอย่างที่กู้ไปจะโดนซ้ำ คำถามที่สอง ผู้โจมตีใช้บัญชีอะไรบ้าง บัญชีไหนมีสิทธิ์สูง คำถามที่สาม ระบบไหนถูกเข้ารหัส ระบบไหนยังปกติ และคำถามที่สี่ มีร่องรอยการส่งข้อมูลจำนวนมากออกไปข้างนอกไหม ข้อนี้สำคัญมากสำหรับเรื่องแจ้งหน่วยงานในตอนที่สามค่ะ คำถามสุดท้าย เป็นแรนซัมแวร์สายพันธุ์ไหน กลุ่มไหน ถ้ารู้ชื่อกลุ่ม เราจะรู้วิธีทำงานและเครื่องมือที่เขามักใช้ ช่วยให้ไล่ล่าได้เร็วขึ้น และบางสายพันธุ์ มีตัวถอดรหัสฟรีเผยแพร่แล้วนะคะ ลองเช็กที่เว็บไซต์ No More Ransom ซึ่งเป็นความร่วมมือของหน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย กับบริษัทความปลอดภัย ก่อนตัดสินใจเรื่องอื่นค่ะ [07 | 00:04:29.280] สรุปตอน 3.1 สรุปตอนนี้นะคะ ชั่วโมงแรกทำตามลำดับ ยืนยันเหตุ เรียกทีมทางช่องทางสำรอง ยับยั้ง กันแบ็กอัป และจดทุกอย่าง แยกเครื่องแต่อย่าปิด อย่ารีบล้างเครื่อง แล้วเก็บหลักฐานกับหาขอบเขตให้ได้ ก่อนตัดสินใจเรื่องการกู้คืน ตอนหน้า เราจะมาประเมินความเสียหาย หาจุดที่สะอาด และคุยเรื่องที่ยากที่สุด คือจะจ่ายค่าไถ่หรือไม่ แล้วพบกันนะคะ