WEBVTT

00:00:00.150 --> 00:00:03.791
สวัสดีค่ะ ยินดีต้อนรับสู่ชุด รู้เท่าทัน Spyware

00:00:03.791 --> 00:00:07.199
ลองนึกภาพตามนะคะ โทรศัพท์ของคุณวางอยู่บนโต๊ะ

00:00:07.199 --> 00:00:09.910
หน้าจอดับ คุณไม่ได้แตะมันเลยทั้งคืน

00:00:10.260 --> 00:00:12.981
เช้ามา ทุกอย่างดูปกติ แต่ระหว่างคืน

00:00:12.981 --> 00:00:16.868
มีข้อความหนึ่งเข้ามา แล้วหายไปเอง คุณไม่เคยเห็นมัน

00:00:16.868 --> 00:00:19.822
ไม่เคยกดอะไร แต่ข้อความ รูปภาพ ตำแหน่ง

00:00:19.822 --> 00:00:21.376
แม้แต่ไมโครโฟนของคุณ

00:00:21.376 --> 00:00:24.019
อาจไม่ใช่ของคุณคนเดียวอีกต่อไปแล้ว

00:00:24.019 --> 00:00:26.740
นี่คือสิ่งที่เรียกว่า zero-clickค่ะ

00:00:27.090 --> 00:00:29.048
ก่อนเริ่ม ขอบอกไว้ก่อนนะคะ

00:00:29.048 --> 00:00:31.457
ชุดนี้เป็นเนื้อหาเพื่อการป้องกัน

00:00:31.457 --> 00:00:33.565
เราจะอธิบายกลไกในระดับแนวคิด

00:00:33.565 --> 00:00:36.878
ให้เข้าใจว่าทำไมมันอันตราย และป้องกันอย่างไร

00:00:36.878 --> 00:00:39.890
โดยไม่มีขั้นตอนหรือโค้ดสำหรับโจมตีใดๆค่ะ

00:00:40.440 --> 00:00:43.906
ชุดนี้มีสามตอนค่ะ ตอนนี้เราจะเข้าใจพื้นฐานก่อน

00:00:43.906 --> 00:00:46.920
ว่าการเจาะโดยไม่ต้องคลิกเป็นไปได้อย่างไร

00:00:47.270 --> 00:00:51.355
ตอนสอง ถอดบทเรียนจากเคสจริงที่นักวิจัยเปิดเผย

00:00:51.355 --> 00:00:54.168
และตอนสาม วิธีตรวจจับและป้องกัน

00:00:54.168 --> 00:00:56.710
ทั้งระดับคนและระดับองค์กรค่ะ

00:00:57.260 --> 00:01:00.928
ก่อนอื่น ทำความรู้จักสองแบบนี้ก่อนนะคะ แบบแรกคือ

00:01:00.928 --> 00:01:04.826
one-click ผู้โจมตีต้องหลอกให้เราทำอะไรบางอย่าง เช่น

00:01:04.826 --> 00:01:08.265
กดลิงก์ในข้อความที่ดูน่าเชื่อ หรือเปิดไฟล์แนบ

00:01:08.265 --> 00:01:10.940
สปายแวร์รุ่นแรกๆ ใช้วิธีนี้เป็นหลัก

00:01:11.290 --> 00:01:12.841
แบบที่สองคือ zero-click

00:01:12.841 --> 00:01:15.807
แค่ข้อมูลบางอย่างส่งมาถึงเครื่อง ก็พอแล้วค่ะ

00:01:15.807 --> 00:01:17.290
เหยื่อไม่ต้องกดอะไรเลย

00:01:17.640 --> 00:01:21.537
ตรงนี้สำคัญมากค่ะ เพราะการฝึกให้คนไม่กดลิงก์แปลกๆ

00:01:21.537 --> 00:01:24.321
ซึ่งเป็นวิธีป้องกันหลักของภัยแบบแรก

00:01:24.321 --> 00:01:27.980
แทบไม่ช่วยอะไรกับแบบที่สอง และร่องรอยก็น้อยมาก

00:01:27.980 --> 00:01:31.320
บางครั้งข้อความที่ใช้โจมตีถูกลบทิ้งเองด้วย

00:01:31.670 --> 00:01:35.186
แต่ก็มีข้อดีอยู่ข้อหนึ่งนะคะ zero-click แพงมาก

00:01:35.186 --> 00:01:37.327
ผู้โจมตีจึงไม่ได้ใช้กับทุกคน

00:01:37.327 --> 00:01:39.391
แต่เลือกใช้กับเป้าหมายเฉพาะ

00:01:39.391 --> 00:01:41.990
ซึ่งเดี๋ยวเราจะคุยกันว่าเป็นใครค่ะ

00:01:42.540 --> 00:01:46.348
คำถามคือ ถ้าเราไม่ได้กดอะไรเลย แล้วมันเข้ามาทางไหนคะ

00:01:46.348 --> 00:01:49.570
คำตอบคือ ทุกวันนี้โทรศัพท์ทำงานแทนเราเยอะมาก

00:01:49.570 --> 00:01:52.060
ตั้งแต่ก่อนที่เราจะหยิบมันขึ้นมาดู

00:01:52.410 --> 00:01:55.643
ช่องทางแรก ข้อความและไฟล์แนบ พอมีรูปส่งมา

00:01:55.643 --> 00:01:59.192
เครื่องต้องแกะไฟล์อ่านเพื่อทำภาพตัวอย่างเล็กๆ

00:01:59.192 --> 00:02:03.056
ให้เราเห็น ทั้งรูปภาพ PDF หรือฟอนต์ ช่องทางที่สอง

00:02:03.056 --> 00:02:04.081
การโทรผ่านแอป

00:02:04.081 --> 00:02:07.629
สัญญาณเรียกสายถูกประมวลผลตั้งแต่ตอนเครื่องดัง

00:02:07.629 --> 00:02:08.970
ก่อนที่เราจะกดรับ

00:02:09.320 --> 00:02:12.528
ช่องทางที่สาม พรีวิวลิงก์และไฟล์ที่แชร์มา

00:02:12.528 --> 00:02:16.596
ช่องทางที่สี่ โฆษณา ซึ่งจะเป็นเรื่องใหญ่ในตอนหน้าค่ะ

00:02:16.596 --> 00:02:19.960
โฆษณาถูกแสดงผลในแอปและเว็บเองโดยเราไม่ได้กด

00:02:20.310 --> 00:02:24.618
ช่องทางที่ห้า บัตรใน Wallet หรือไฟล์รูปแบบเฉพาะทาง

00:02:24.618 --> 00:02:27.978
และสุดท้าย สัญญาณไร้สายอย่างบลูทูธ ไวไฟ

00:02:27.978 --> 00:02:30.390
หรือชิปสื่อสารของโทรศัพท์เอง

00:02:30.940 --> 00:02:34.519
ทีนี้มาดูหัวใจของปัญหากันค่ะ ลองคิดแบบนี้นะคะ

00:02:34.519 --> 00:02:38.257
ไฟล์หนึ่งไฟล์ ก็เหมือนชุดคำสั่งที่บอกเครื่องว่า

00:02:38.257 --> 00:02:40.484
ให้วาดอะไร ตรงไหน ขนาดเท่าไร

00:02:40.484 --> 00:02:44.620
ตัวที่อ่านคำสั่งพวกนี้เรียกว่า parser หรือตัวแกะไฟล์

00:02:44.970 --> 00:02:47.282
ถ้าตัวแกะไฟล์มีจุดบกพร่อง เช่น

00:02:47.282 --> 00:02:50.288
เชื่อตัวเลขขนาดที่ไฟล์บอก โดยไม่ตรวจซ้ำ

00:02:50.288 --> 00:02:52.138
คนที่จงใจทำไฟล์ผิดรูปแบบ

00:02:52.138 --> 00:02:56.069
ก็อาจทำให้มันเขียนข้อมูลล้นออกไปนอกพื้นที่ที่จองไว้

00:02:56.069 --> 00:02:57.610
แล้วเสียการควบคุมได้

00:02:57.960 --> 00:03:01.057
แถมรูปแบบไฟล์บางชนิดเก่ากว่าสมาร์ตโฟนเสียอีก

00:03:01.057 --> 00:03:05.069
และโค้ดส่วนนี้มักเขียนด้วยภาษาที่ต้องจัดการหน่วยความจำเอง

00:03:05.069 --> 00:03:07.954
ความผิดพลาดเรื่องหน่วยความจำแบบนี้แหละค่ะ

00:03:07.954 --> 00:03:10.840
ที่เป็นช่องโหว่ยอดนิยมของสปายแวร์ระดับสูง

00:03:11.390 --> 00:03:14.043
หลายคนอาจคิดว่า เจอช่องโหว่เดียวก็จบ

00:03:14.043 --> 00:03:16.844
แต่โทรศัพท์ยุคนี้ออกแบบมาเป็นชั้นๆ ค่ะ

00:03:16.844 --> 00:03:20.676
ผู้โจมตีจึงต้องต่อช่องโหว่หลายตัวเป็นห่วงโซ่ ขั้นแรก

00:03:20.676 --> 00:03:23.550
ส่งข้อมูลเข้ามาทางช่องทางใดช่องทางหนึ่ง

00:03:23.900 --> 00:03:26.902
ขั้นที่สอง เจาะตัวแกะไฟล์ให้รันโค้ดได้

00:03:26.902 --> 00:03:30.853
แต่ระบบสมัยใหม่จะขังตัวแกะไฟล์ไว้ในกรง ที่เรียกว่า

00:03:30.853 --> 00:03:33.302
sandbox ให้แตะอะไรได้น้อยที่สุด

00:03:33.302 --> 00:03:36.700
ขั้นที่สามจึงต้องหาทางหนีออกจากกรงนี้ให้ได้

00:03:37.050 --> 00:03:39.875
ขั้นที่สี่ ยึดสิทธิ์สูงสุดของระบบ

00:03:39.875 --> 00:03:43.299
คือแกนกลางที่เรียกว่า kernel พอถึงตรงนี้

00:03:43.299 --> 00:03:45.610
ก็ฝังสปายแวร์ได้ ขั้นที่ห้า

00:03:45.960 --> 00:03:48.485
และขั้นสุดท้าย ลบร่องรอย เช่น

00:03:48.485 --> 00:03:50.836
ลบข้อความที่ใช้โจมตีทิ้งค่ะ

00:03:50.836 --> 00:03:54.145
ทั้งหมดนี้อาจเกิดขึ้นภายในไม่กี่วินาที

00:03:54.145 --> 00:03:55.800
ตอนหน้าจอยังดับอยู่

00:03:56.350 --> 00:03:59.501
เข้ามาได้แล้วทำอะไรได้บ้างคะ เริ่มจากแชต

00:03:59.501 --> 00:04:01.391
ข้อนี้คนเข้าใจผิดเยอะค่ะ

00:04:01.391 --> 00:04:03.754
การเข้ารหัสแบบต้นทางถึงปลายทาง

00:04:03.754 --> 00:04:07.299
ปกป้องข้อมูลระหว่างทาง แต่ถ้าตัวเครื่องถูกยึด

00:04:07.299 --> 00:04:09.820
สปายแวร์ก็อ่านข้อความบนหน้าจอได้

00:04:09.820 --> 00:04:11.710
หลังถอดรหัสเรียบร้อยแล้ว

00:04:12.060 --> 00:04:14.535
เปิดไมโครโฟนและกล้อง ติดตามตำแหน่ง

00:04:14.535 --> 00:04:17.738
ขโมยโทเคนและรหัสผ่าน เพื่อเข้าบัญชีคลาวด์ต่อ

00:04:17.738 --> 00:04:19.340
และเก็บไฟล์ทั้งเครื่อง

00:04:19.690 --> 00:04:21.850
แต่มีข้อสังเกตที่น่าสนใจค่ะ

00:04:21.850 --> 00:04:25.770
สปายแวร์หลายตัวอยู่แค่ในหน่วยความจำ ไม่ฝังลงดิสก์

00:04:25.770 --> 00:04:28.010
เพื่อไม่ให้ทิ้งร่องรอย ผลคือ

00:04:28.010 --> 00:04:32.010
รีบูตเครื่องแล้วมันหายไป แต่ผู้โจมตีก็ส่งมาใหม่ได้

00:04:32.010 --> 00:04:34.730
เราจะกลับมาพูดเรื่องนี้ในตอนที่สาม

00:04:35.280 --> 00:04:38.462
มาดูเรื่องเงินกันบ้างค่ะ ห่วงโซ่ zero-click

00:04:38.462 --> 00:04:40.089
สำหรับโทรศัพท์รุ่นใหม่

00:04:40.089 --> 00:04:42.605
ถูกซื้อขายกันในราคาหลายล้านดอลลาร์

00:04:42.605 --> 00:04:46.082
ในตลาดซื้อขายช่องโหว่ เพราะหายากและใช้ได้ไม่นาน

00:04:46.082 --> 00:04:48.080
พอผู้ผลิตแพตช์ ก็ต้องหาใหม่

00:04:48.430 --> 00:04:51.945
ด้วยราคาขนาดนี้ จึงใช้กับเป้าหมายที่คัดมาแล้ว

00:04:51.945 --> 00:04:53.976
อย่างกรณี WhatsApp ปี 2025

00:04:53.976 --> 00:04:58.350
ทางบริษัทแจ้งว่ามีผู้ได้รับผลกระทบไม่ถึงสองร้อยคนทั่วโลก

00:04:58.700 --> 00:05:03.343
และใกล้ตัวเรามากค่ะ ปี 2022 นักวิจัยจาก Citizen Lab

00:05:03.343 --> 00:05:05.983
ร่วมกับ iLaw และ DigitalReach

00:05:05.983 --> 00:05:10.352
ยืนยันว่ามีคนไทยอย่างน้อยสามสิบคน ทั้งนักกิจกรรม

00:05:10.352 --> 00:05:14.904
นักวิชาการ และทนายความ ถูกเจาะด้วยสปายแวร์ Pegasus

00:05:14.904 --> 00:05:17.180
ในช่วงปี 2020 ถึง 2021ค่ะ

00:05:17.730 --> 00:05:20.679
แล้วคนทั่วไปอย่างเราล่ะ เกี่ยวด้วยไหมคะ

00:05:20.679 --> 00:05:24.461
ถ้าดูจากเป้าหมายหลัก ก็คือ นักข่าว นักกิจกรรม ทนาย

00:05:24.461 --> 00:05:27.410
นักการเมือง ผู้บริหาร และเจ้าหน้าที่รัฐ

00:05:27.760 --> 00:05:29.856
แต่ช่องโหว่ไม่ได้เลือกคนนะคะ

00:05:29.856 --> 00:05:32.177
รูปภาพที่เจาะไอโฟนของนักข่าวได้

00:05:32.177 --> 00:05:35.920
ก็เจาะไอโฟนรุ่นเดียวกันของเราได้ จนกว่าเราจะอัปเดต

00:05:36.270 --> 00:05:40.306
เทคนิคระดับรัฐเคยหลุดออกมาถึงมือกลุ่มอาชญากรแล้วในอดีต

00:05:40.306 --> 00:05:43.445
และบ่อยครั้ง คนที่โดนก่อนไม่ใช่ตัวเป้าหมาย

00:05:43.445 --> 00:05:46.510
แต่เป็นคนรอบตัว อย่างครอบครัว หรือผู้ช่วย

00:05:46.860 --> 00:05:49.006
ส่วนองค์กร ลองนึกดูนะคะว่า

00:05:49.006 --> 00:05:52.720
ใครในองค์กรของเราที่ถือข้อมูลที่คนอื่นอยากได้

00:05:52.720 --> 00:05:55.938
ผู้บริหาร ฝ่ายกฎหมาย หรือทีมเจรจาธุรกิจ

00:05:55.938 --> 00:05:59.900
คนกลุ่มนี้แหละ ที่ตอนสามเราจะวางแผนป้องกันให้ค่ะ

00:06:00.450 --> 00:06:04.044
สรุปตอนแรกค่ะ zero-click ไม่ต้องให้เหยื่อทำอะไรเลย

00:06:04.044 --> 00:06:07.207
ประตูของมันคือสิ่งที่เครื่องอ่านให้อัตโนมัติ

00:06:07.207 --> 00:06:10.370
และผู้โจมตีต้องต่อช่องโหว่หลายตัวเป็นห่วงโซ่

00:06:10.720 --> 00:06:14.583
มันแพง จึงเลือกเป้า แต่ช่องโหว่อยู่ในเครื่องของทุกคน

00:06:14.583 --> 00:06:18.074
ตอนหน้า เราจะไปดูเคสจริง ตั้งแต่สายที่ไม่ได้รับ

00:06:18.074 --> 00:06:21.120
ไปจนถึงโฆษณาที่ฝังสปายแวร์ แล้วเจอกันนะคะ

