[01 | 00:00:00.150] ถอดบทเรียนเคสจริง Zero-Click ยินดีต้อนรับกลับมาค่ะ ตอนที่แล้วเราเข้าใจหลักการกันแล้ว ตอนนี้มาดูของจริงกัน ทุกเคสในตอนนี้มาจากรายงานที่นักวิจัยหรือผู้ผลิตเปิดเผยต่อสาธารณะนะคะ ระหว่างที่ดู ลองสังเกตไปด้วยว่า ประตูที่ผู้โจมตีใช้ เปลี่ยนไปอย่างไรในแต่ละปี แล้วท้ายตอนเราจะมาสรุปรูปแบบร่วมกันค่ะ นี่คือเส้นเวลาที่เราจะเดินไปด้วยกันค่ะ เริ่มจากปี 2019 สายที่ไม่ได้รับใน WhatsApp ปี 2021 ไฟล์แนบใน iMessage ปี 2023 ไฟล์แนบที่มองไม่เห็น และบัตรใน Wallet ปี 2025 ไฟล์รูปภาพ และปีนี้ 2026 โฆษณา เห็นไหมคะ ประตูเปลี่ยนไปเรื่อยๆ แต่ฝ่ายป้องกันก็ไม่ได้อยู่เฉย มีทั้งกรงที่แข็งแรงขึ้น โหมดป้องกันพิเศษ ไปจนถึงฮาร์ดแวร์ใหม่ ไปดูทีละเคสกันเลยค่ะ [03 | 00:00:52.380] WhatsApp 2019: แค่เครื่องดัง ก็โดนแล้ว เคสแรก พฤษภาคม 2019 WhatsApp ประกาศว่าพบการโจมตีผ่านฟีเจอร์โทร ผู้โจมตีแค่โทรเข้ามา ไม่ต้องให้เหยื่อรับสาย ช่องโหว่อยู่ในส่วนที่จัดการการโทร ข้อมูลที่มากับสัญญาณเรียกสายถูกปั้นมาให้ทำหน่วยความจำล้น และบางครั้ง สายนั้นก็ถูกลบออกจากประวัติการโทรด้วย เหยื่อจึงไม่รู้เลยว่ามีใครโทรมา WhatsApp ระบุว่ามีเครื่องที่ถูกโจมตีราวหนึ่งพันสี่ร้อยเครื่อง สปายแวร์คือ Pegasus ของบริษัท NSO Group เรื่องนี้ไปถึงศาลค่ะ WhatsApp ฟ้อง NSO ปลายปี 2024 ศาลสหรัฐฯ ตัดสินให้ NSO ต้องรับผิด และปี 2025 ก็มีคำตัดสินเรื่องค่าเสียหายตามมา บทเรียนของเคสนี้คือ อะไรที่ทำงานตั้งแต่ตอนเครื่องดัง ก่อนเรากดรับ ก็คือประตูที่เปิดอยู่ค่ะ [04 | 00:01:41.500] FORCEDENTRY: ไฟล์ .gif ที่ข้างในคือ PDF เคสที่สอง ปี 2021 นักวิจัยจาก Citizen Lab ตรวจโทรศัพท์ของนักกิจกรรมชาวซาอุดีอาระเบีย แล้วพบไฟล์แปลกๆ ที่ส่งมาทาง iMessage ชื่อไฟล์เป็นภาพเคลื่อนไหวนามสกุล gif แต่เนื้อในจริงๆ คือ PDF ทำไมต้องปลอมคะ เพราะระบบจะส่งไฟล์ไปให้ตัวแกะที่ตรงกับเนื้อในจริง ผู้โจมตีจึงใช้นามสกุลหลอกให้ผ่านด่านแรก แล้วไปเจาะตัวแกะ PDF ซึ่งยังรองรับรูปแบบบีบอัดภาพยุคแฟกซ์ ที่ชื่อ JBIG2 ส่วนที่ทำให้วงการตะลึง คือการวิเคราะห์ของทีม Google Project Zero ที่อธิบายว่า ผู้โจมตีใช้คำสั่งบีบอัดภาพธรรมดาๆ นับหมื่นคำสั่ง ต่อกันจนกลายเป็นเหมือนคอมพิวเตอร์ตัวเล็กๆ ที่ทำงานอยู่ข้างในตัวแกะไฟล์ ทีมนี้ยกให้เป็นหนึ่งในการโจมตีที่ซับซ้อนที่สุดที่เคยเห็น Apple ออกแพตช์ในเดือนกันยายน 2021 บทเรียนคือ รูปแบบไฟล์เก่าที่เราไม่เคยใช้ ก็ยังเป็นประตูได้ ตราบใดที่ระบบยังรองรับมันค่ะ [05 | 00:02:39.260] Operation Triangulation: เมื่อบริษัทความปลอดภัยโดนเสียเอง เคสที่สาม ปี 2023 บริษัทความปลอดภัย Kaspersky สังเกตเห็นทราฟฟิกเครือข่ายแปลกๆ จากไอโฟนของพนักงานตัวเอง ใช่ค่ะ บริษัทความปลอดภัยก็โดน การโจมตีเริ่มจากไฟล์แนบใน iMessage ที่ผู้ใช้ไม่เห็น จุดเจาะแรกคือคำสั่งในไฟล์ฟอนต์ ซึ่งเป็นโค้ดที่อยู่ในระบบมาหลายสิบปี แล้วต่อด้วยช่องโหว่อีกสามตัว รวมสี่ตัว หนึ่งในนั้นใช้ฟีเจอร์ของชิปที่ไม่มีอยู่ในเอกสารสาธารณะเลย พอเจาะสำเร็จ ข้อความถูกลบทิ้ง และสปายแวร์อยู่แค่ในหน่วยความจำ แล้วจับได้อย่างไรคะ จับได้เพราะดูจากเครือข่าย ไม่ใช่จากตัวเครื่อง แล้วค่อยนำข้อมูลสำรองของเครื่องมาวิเคราะห์ย้อนหลัง บทเรียนสำหรับองค์กรคือ การมองเห็นทราฟฟิกเครือข่ายของอุปกรณ์มือถือ เป็นเครื่องมือตรวจจับที่ทรงพลังมากค่ะ ในปีเดียวกัน Citizen Lab พบอีกห่วงโซ่หนึ่ง ชื่อว่า BLASTPASS คราวนี้ไฟล์แนบเป็นบัตรแบบ Wallet ข้างในมีรูปภาพที่ปั้นมาเพื่อเจาะตัวแกะภาพ สปายแวร์คือ Pegasus เช่นเคย และ Apple ออกแพตช์ภายในไม่กี่วันหลังได้รับรายงาน แต่ข่าวดีของเคสนี้คือ Apple ยืนยันว่า โหมด Lockdown ซึ่งเป็นโหมดป้องกันพิเศษบนไอโฟน บล็อกการโจมตีนี้ได้ค่ะ จำชื่อนี้ไว้นะคะ เราจะกลับมาพูดถึงในตอนที่สาม [07 | 00:03:55.550] 2025: รูปภาพหนึ่งรูป คือทั้งหมดที่ต้องใช้ มาถึงปี 2025 ค่ะ ปีนี้ถ้าจะให้ตั้งชื่อ คงต้องเรียกว่า ปีของไฟล์รูปภาพ เคสแรก WhatsApp ประกาศว่าพบการโจมตีที่ต่อช่องโหว่ของแอป เข้ากับช่องโหว่ในตัวแกะภาพ DNG ของ Apple ซึ่งเป็นไฟล์ภาพดิบจากกล้อง เป้าหมายมีไม่ถึงสองร้อยคน เคสที่สอง ฝั่งแอนดรอยด์ ทีม Unit 42 ของ Palo Alto Networks เปิดเผยสปายแวร์ชื่อ LANDFALL ที่ใช้รูป DNG เจาะตัวแกะภาพของซัมซุง และพบว่าถูกใช้อยู่หลายเดือน ก่อนที่จะมีแพตช์ออกมา เคสที่สาม Citizen Lab ยืนยันว่านักข่าวในยุโรปถูกเจาะด้วยสปายแวร์ Graphite ของบริษัท Paragon ผ่านรูปหรือวิดีโอที่แชร์มาทาง iCloudค่ะ [08 | 00:04:38.640] AdFection: แค่โฆษณาแสดงบนจอ ก็โดนแล้ว และเคสล่าสุด เพิ่งเปิดเผยเมื่อเดือนตุลาคม 2026 นี้เอง Citizen Lab รายงานว่าพบสปายแวร์ที่ส่งผ่านโฆษณาเป้าหมาย เป็นครั้งแรกที่ยืนยันได้ทางเทคนิค เขาตั้งชื่อเทคนิคนี้ว่า AdFection สปายแวร์ที่ใช้คือ Candiru เป้าหมายคืออุปกรณ์อย่างน้อยสี่สิบห้าเครื่องในเครือข่ายสื่อ Al Jazeera ในช่วงปี 2024 ถึง 2025 ลองคิดดูนะคะ ระบบโฆษณาออกแบบมาเพื่อยิงข้อความให้ถึงคนที่ต้องการแบบเจาะจงที่สุด พอเอามาใช้ผิดทาง มันก็กลายเป็นระบบส่งสปายแวร์ให้ถึงตัวบุคคล โดยไม่ต้องรู้เบอร์โทรด้วยซ้ำ นักวิจัยแนะนำให้องค์กรที่มีคนเสี่ยงสูง บล็อกโฆษณาเป้าหมายที่ระดับเกตเวย์เครือข่าย ข้อนี้เป็นของใหม่ ที่หลายองค์กรยังไม่เคยคิดถึงค่ะ ก่อนสรุป ขอพากลับมาใกล้ตัวค่ะ ปลายปี 2021 คนไทยหลายคนได้รับอีเมลเตือนจาก Apple ว่าอาจตกเป็นเป้าของผู้โจมตีที่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐ จากจุดนั้น Citizen Lab ร่วมกับ iLaw และ DigitalReach ตรวจเครื่องทางนิติวิทยาศาสตร์ แล้วยืนยันว่าอย่างน้อยสามสิบคนถูกเจาะด้วย Pegasus ในช่วงปี 2020 ถึง 2021 ส่วนใหญ่เป็นนักกิจกรรม นักวิชาการ และทนายความ ผู้วิจัยยังบอกด้วยว่า จำนวนจริงน่าจะสูงกว่านี้ บทเรียนตรงนี้คือ อีเมลเตือนจากผู้ผลิตเป็นสัญญาณที่ต้องจริงจังเสมอ ไม่ใช่สแปมค่ะ [10 | 00:06:02.530] ห้ารูปแบบที่เห็นซ้ำในทุกเคส มาสรุปรูปแบบที่เห็นซ้ำกันค่ะ หนึ่ง ประตูคือสิ่งที่เครื่องประมวลผลให้อัตโนมัติเสมอ สอง ตัวแกะไฟล์รุ่นเก่าคือจุดอ่อน ทั้ง JBIG2 ฟอนต์ และ DNG สาม ผู้โจมตีลบร่องรอยตัวเอง เราจึงต้องตรวจจากข้อมูลสำรองหรือจากเครือข่าย สี่ ผู้ผลิตแพตช์เร็วมาก คนที่เสี่ยงที่สุดคือคนที่อัปเดตช้า และห้า สังเกตไหมคะว่า เคสเกือบทั้งหมดถูกค้นพบโดยนักวิจัยภาคประชาสังคม และบริษัทความปลอดภัย ไม่ใช่ตัวเหยื่อเอง ตอนสุดท้าย เราจะมาดูกันว่าตัวเราและองค์กรทำอะไรได้บ้าง แล้วเจอกันค่ะ