[01 | 00:00:00.150] เมื่อสายเคเบิลใต้น้ำขาด ยินดีต้อนรับกลับมาค่ะ เปิดฉากด้วยเหตุการณ์จริงนะคะ ต้นปี 2024 เรือสินค้าลำหนึ่งถูกโจมตีในทะเลแดง ลูกเรือทิ้งเรือ แต่สมอเรือถูกปล่อยลงไป แล้วเรือก็ลอยไปเรื่อยๆ ลากสมอไปตามพื้นทะเล ผลคือ สายเคเบิลสามเส้นขาด หนึ่งในนั้นคือ AAE-1 ซึ่งขึ้นฝั่งที่สตูลและสงขลาของเรานี่เอง ตอนนี้เราจะมาดูกันว่า เวลาสายขาด เกิดอะไรขึ้นบ้างค่ะ [02 | 00:00:26.410] สายเคเบิลขาดบ่อยกว่าที่คิด เชื่อไหมคะ ทั่วโลกมีสายเคเบิลใต้น้ำเสียหายราวหนึ่งร้อยห้าสิบถึงสองร้อยครั้งต่อปี ตามข้อมูลของคณะกรรมการปกป้องเคเบิลนานาชาติ หรือ ICPC เฉลี่ยแล้วเกือบทุกวันเลย สาเหตุส่วนใหญ่ราวเจ็ดสิบถึงแปดสิบเปอร์เซ็นต์ คือกิจกรรมของคนโดยไม่ตั้งใจ อวนลากของเรือประมง และสมอเรือ ที่เหลือเป็นภัยธรรมชาติ อย่างแผ่นดินไหว ดินถล่มใต้ทะเล และอุปกรณ์เสื่อมสภาพ ส่วนเรือที่ใช้ซ่อม ทั่วโลกมีไม่ถึงเจ็ดสิบลำ ต้องแบ่งกันใช้ทุกมหาสมุทร ตรงนี้คือเหตุผลว่าทำไมบางครั้งการซ่อมใช้เวลานานค่ะ [03 | 00:01:02.380] ลำดับเหตุการณ์เมื่อสายหนึ่งเส้นขาด พอสายขาด สิ่งแรกที่เกิดคือ สัญญาณหาย สถานีขึ้นฝั่งเห็นทันที จากนั้นผู้ให้บริการจะย้ายทราฟฟิกไปวิ่งบนสายเส้นอื่น ถ้ามีเส้นทางสำรองเตรียมไว้ ก็เกิดขึ้นเกือบทันที แต่เส้นทางใหม่มักอ้อมไกลกว่า ความหน่วงจึงเพิ่มขึ้น เช่น เดิมไปยุโรปทางทะเลแดง ตอนนี้อาจต้องอ้อมไปอีกทาง และสายที่เหลือต้องรับงานแทน ช่วงที่คนใช้เยอะ อินเทอร์เน็ตไปปลายทางนั้นจึงช้าลง จนกว่าจะซ่อมเสร็จ ซึ่งอาจเป็นหลายวัน ไปจนถึงหลายเดือนค่ะ ผลกระทบมากหรือน้อย ขึ้นกับคำเดียวค่ะ ทางสำรอง ประเทศที่มีหลายสาย หลายสถานีขึ้นฝั่ง ผู้ใช้ส่วนใหญ่แทบไม่รู้สึก แค่บางปลายทางช้าลง ถ้ามีไม่กี่สาย หรือสายทั้งหมดไปรวมที่สถานีเดียว จะช้าลงทั้งประเทศ และบางบริการอาจล่ม แต่ถ้ามีสายเส้นเดียว แบบประเทศเกาะเล็กๆ สายขาดเท่ากับแทบตัดขาดจากโลก เหลือแต่ดาวเทียมที่ความจุจำกัด และไม่ว่าระดับไหน บริการที่ไวต่อความหน่วง อย่างการเทรดการเงิน เกมออนไลน์ หรือประชุมวิดีโอ จะรู้สึกก่อนเสมอค่ะ [05 | 00:02:07.150] เคสจริงที่ควรรู้ มาดูเคสจริงกันค่ะ ปี 2006 แผ่นดินไหวนอกชายฝั่งไต้หวัน ทำให้เกิดดินถล่มใต้ทะเล สายขาดพร้อมกันหลายเส้น อินเทอร์เน็ตทั่วเอเชียสะดุดอยู่หลายสัปดาห์ เป็นบทเรียนเรื่องคอขวดลูซอนที่เราคุยกันในตอนแรก ปี 2022 ภูเขาไฟใต้ทะเลระเบิดใกล้ตองกา สายเส้นเดียวที่เชื่อมประเทศกับโลกขาด ทั้งประเทศแทบตัดขาด ใช้เวลาราวห้าสัปดาห์กว่าจะต่อได้ ปี 2024 คือเคสสมอเรือ Rubymar ที่เล่าตอนเปิด สาย AAE-1 Seacom และ EIG ขาด ทราฟฟิกถูกย้ายไปเส้นทางอื่นได้ แต่การซ่อมล่าช้า เพราะต้องรอใบอนุญาตในพื้นที่ที่มีความขัดแย้ง AAE-1 กลับมาใช้งานได้ราวเดือนกรกฎาคม หลายเดือนหลังเกิดเหตุ ปีเดียวกัน ทะเลบอลติกมีสายหลายเส้นเสียหาย สงสัยว่าเกิดจากเรือลากสมอ และมีการสอบสวน ส่วนเดือนกันยายน 2025 มีเหตุใกล้เจดดาห์ในทะเลแดง กระทบสาย SMW4 ที่ขึ้นฝั่งสตูลเช่นกัน และล่าสุด ตุลาคม 2026 สายระหว่างฟิลิปปินส์กับสิงคโปร์ขาด ผู้ให้บริการต้องย้ายเส้นทาง อินเทอร์เน็ตช้าลงค่ะ ขอซูมเคสเดือนกันยายน 2025 อีกนิดนะคะ เพราะเห็นผลต่อคลาวด์ชัดเจน วันที่หกกันยายน สายหลายเส้นในทะเลแดงใกล้เจดดาห์มีปัญหา รวมถึง SMW4 และ IMEWE Microsoft แจ้งลูกค้า Azure ว่าทราฟฟิกที่เคยผ่านตะวันออกกลาง จะมีความหน่วงสูงขึ้น เพราะถูกย้ายไปเส้นทางอื่น ระบบไม่ได้ล่มนะคะ แต่ช้าลง และเริ่มนิ่งในวันถัดมา สาเหตุยังไม่มีข้อสรุปชัดเจน แต่บทเรียนสำหรับคนไทยคือ สายที่ขึ้นฝั่งบ้านเรา วิ่งผ่านจุดเสี่ยงเดียวกันนี้ เหตุที่อยู่ห่างไปหลายพันกิโลเมตร ก็ทำให้บริการที่เราใช้ทุกวันช้าลงได้ค่ะ [07 | 00:03:53.840] ขั้นตอนซ่อมสายเคเบิลใต้น้ำ แล้วซ่อมกันอย่างไรคะ ขั้นแรก หาจุดเสียก่อน สถานีขึ้นฝั่งจะยิงแสงทดสอบเข้าไปในสาย แล้ววัดแสงที่สะท้อนกลับ ทำให้รู้ระยะของจุดเสียได้ค่อนข้างแม่น จากนั้นส่งเรือซ่อม ส่วนใหญ่มาจากสัญญาดูแลประจำเขตที่เจ้าของสายทำไว้ล่วงหน้า แต่ก่อนเข้าไปในน่านน้ำของประเทศไหน ต้องขออนุญาตก่อน ซึ่งเคสทะเลแดงสอนเราว่า ขั้นนี้อาจช้ากว่าการซ่อมเสียอีก พอถึงจุดเกิดเหตุ เรือจะหย่อนตะขอลงไปเกี่ยวสายขึ้นมาทีละฝั่ง บางจุดลึกหลายพันเมตร แล้วต่อสายช่วงใหม่เข้าไป ต่อไฟเบอร์ทีละเส้น ทดสอบ แล้ววางกลับลงทะเล [08 | 00:04:30.610] องค์กรเตรียมรับมืออย่างไร มาถึงส่วนที่ทำได้จริงค่ะ ข้อแรก ถามผู้ให้บริการอินเทอร์เน็ตตรงๆ ว่าเส้นทางสำรองของเรา ใช้คนละสายเคเบิล คนละสถานีขึ้นฝั่งจริงไหม เพราะสองเส้นทางที่วิ่งบนสายเดียวกัน ก็ขาดพร้อมกัน ข้อสอง ใช้ผู้ให้บริการสองราย และตรวจว่าไม่ได้วิ่งบนสายเดียวกัน ข้อสาม วางระบบให้ใกล้ผู้ใช้ เช่น เลือกคลาวด์ในภูมิภาค และใช้เครือข่ายส่งเนื้อหาที่มีแคชในประเทศ จะได้ไม่ต้องข้ามทะเลทุกครั้ง ข้อสี่ เฝ้าดูความหน่วงไปยังบริการสำคัญ จะได้รู้ก่อนลูกค้าโทรมา ข้อห้า จุดที่สำคัญมากๆ อาจมีทางสำรองผ่านดาวเทียมวงโคจรต่ำ แต่จำไว้ว่าความจุจำกัด ใช้แทนสายเคเบิลทั้งหมดไม่ได้ และข้อหก ซ้อมสถานการณ์ เช่น ถ้าเส้นทางไปยุโรปช้าลงไปหนึ่งเดือน ระบบไหนกระทบ ใครต้องตัดสินใจอะไรค่ะ ส่วนระดับประเทศ หลักคือกระจายเส้นทาง หลายสาย หลายสถานี และใช้ทั้งสองฝั่งทะเล ซึ่งไทยก็มีโครงการใหม่ทั้งฝั่งอ่าวไทยและอันดามัน และต้องปกป้องสายกับซ่อมให้เร็ว เช่น ประกาศเขตคุ้มครองที่ห้ามทอดสมอหรือลากอวนในแนวสาย เตรียมเรือซ่อม และทำขั้นตอนอนุญาตให้รวดเร็ว ระดับโลก ปี 2024 ITU ร่วมกับ ICPC ตั้งคณะที่ปรึกษาเรื่องความยืดหยุ่นของเคเบิลใต้น้ำขึ้นมา เพราะทุกประเทศเห็นตรงกันแล้วว่า นี่คือโครงสร้างพื้นฐานที่ทุกคนพึ่งพาค่ะ สรุปตอนนี้นะคะ สายเคเบิลใต้น้ำเสียหายเกือบทุกวัน ส่วนใหญ่จากอวนและสมอเรือ ผลกระทบขึ้นกับว่ามีทางสำรองแค่ไหน และไทยผูกอยู่กับคอขวดทะเลแดงผ่านสายอย่าง AAE-1 และ SMW4 สายซ่อมได้ แต่ต้องใช้เวลา และองค์กรเตรียมตัวได้ ด้วยเส้นทางที่ต่างกันจริง ระบบที่อยู่ใกล้ผู้ใช้ และการซ้อมรับมือ ตอนหน้า ตอนสุดท้าย เราจะมองจากประเทศไทยโดยตรง ว่าถ้าสายขาด อะไรจะช้า อะไรไม่กระทบ แล้วเจอกันค่ะ